Giới từ trong Tiếng Trung
Giới từ chủ yếu kết hợp với danh từ, đại từ và cụm danh từ (1 số cụm động từ cá biệt) tạo thành cụm giới từ, nó bổ nghĩa cho động từ, tính từ hoặc cả câu về các mặt đối tượng,thời gian,nơi chốn, phương thức…Kết cấu điển hình là:
Giới từ+danhtừ/đại từ+động từ/tính từ
1. Đặc điểm ngữ pháp của giới từ
Giới từ trong tiếng Hán hiện đại phân lớn là động từ trong Hán ngữ cổ đại hư hóa mà thành, có giới từ đã hoàn toàn không còn cách dùng của động từ, ví dụ “从” nhưng cũng có 1 số cùng tồn tại 2 cách dùgg giới từ và động từ. Ví dụ:
- 动词的用法 介词的用法
- 在 他不在家。 我在图书馆看书。
- 朝 脸朝墙。 大雁朝南方飞去。
- 比 我们比一比。 他比你努力。
Giới từ và động từ có mối quan hệ mật thiết với nhau như thế nên cần xác định rõ giới hạn của 2 loại từ này.
(1) Động từ có thể đơn độc làm vị ngữ, còn giới từ thì không thể.Dù giới từ có thể kết hợp với các từ ngữ khác để tạo thành cụm giới từ thì nó cũng không thể đơn độc làm vị ngữ được. Ví dụ:
- 咱们俩比。
- *我们从。
- 咱俩比书法。
- *我们从学校。
Cụm giới từ trong câu chủ yếu làm trạng ngữ và bổ ngữ, 1 bộ phận cụm giới từ có thể làm định ngữ (phải thêm “的”).Tất cả các giới từ có thể tạo thành cụm giới từ làm trạng ngữ.Giới từ có thể tạo thành cụm giới từ làm bổ ngữ chỉ có “在、给、往、向、于、自、以”.Tác dụng chủ yếu của giới từ trong câu là làm tiêu chí quan hệ ngữ pháp, như quan hệ của cụm giới từ “跟” và động từ chủ yếu là “đối tượng -động tác”.
(2) Động từ có thể sử dụng độc lập,giới từ luôn phải sử dụng chung với từ ngữ khác
(3) Động từ phần lớn có thể sử dụng hình thức lặp lại còn giới từ thì lại không thể dùng hình thức lặp
(4) Động từ có thể thêm “了”、“着”、“过”, giới từ không thể thêm “了”、“过”.Một số giới từ có thể thêm “着”, những giới từ này là:
朝（着）；靠（着）；就（着）；沿（着）；向（着）；随（着）；凭（着）；顺（着）；对（着）；趁（着）；为（着）；乘（着）；冲（着）；当（着）；依（着）；依照（着）；离（着）；借（着）；照（着）；遵照（着）
Cần lưu ý,động từ khi thêm “着” thường biểu thị sự tiếp diễn của trạng thái động tác, có ý nghĩa động thái rõ ràng,còn giới từ khi thêm “着” thì không mang ý nghĩa động thái rõ ràng như động từ:
a.这个人一直跟着我们。
b.她朝着那个方向跑去。
“着” trong câu b hoàn toàn có thể bỏ đi, mà ko ảnh hưởng ý nghĩa diễn đạt của câu.Do đó có người gọi cách dùng này của “着” là cách dùng hài hòa âm tiết.
Còn về “为了” không phải là giới từ “为” thêm “了” mà cả “为了” là 1 giới từ.
(5)Động từ có thể dùng hình thức “X不/没X” để hỏi, rất nhiều giới từ cũng có thể dùng hình thức này để hỏi. Ví dụ:
- 你跟不跟我们去？
- 你今天给没给他打电话？
Theo số liệu thống kê thì trong hơn 70 giới từ thì có đến hơn 40 giới từ dùng hình thức này để hỏi.
Giới từ là do sự hư hóa không ngừng của động từ tạo thành, do vậy giữa 2 từ loại này vừa nảy sinh khác biệt rất lớn, đồng thời ở 1 số mặt còn có những đặc trưng giống nhau.
2. Ranh giới giữa giới từ và liên từ
Giới từ và liên từ có vấn đề phân ranh giới chủ yếu ở các từ:
和，跟，同，与，因为，由于
Những từ này có thể khái quát thành 2 nhóm:
a.和，跟，同，与
b.因为，，由于
4 từ ở nhóm a có ý nghĩa tương đương nhau.Lấy “和” làm đại diện , xem ví dụ để thấy rõ ranh giới giữa giới từ và liên từ:
a.我和小明都去看你。
b.我和小明商量一下。
“和” trong ví dụ a là liên từ, vì giữa “我” và “小明” có mối quan hệ ngang hàng, cả cụm từ này làm chủ ngữ trong câu;“和” trong câu b là giới từ, do cụm từ “和小明” bổ nghĩa cho động từ “商量”, nói rõ đối tượng của động tác “商量”.
“因为” và “由于” đều biểu thị nguyên nhân. Hai từ này đều thuộc cả giới từ và liên từ, được phân biệt như sau:Khi phía sau “因为”，“由于” mang cụm danh từ cùng có tác dụng bổ nghĩa thì “因为”，“由于” là giới từ. Ví dụ:
因为身体的原因他不能继续工作了。
由于经济问题，他最近被撒职了。
phần lớn được dùng trong văn viết
j. Giới từ chỉ sự loại trừ Khi “因为”，“由于” mang từ tổ phi danh từ,phía sau có các liên từ có tác dụng nối như “所以”，“因此” ,thì “因为”，“由于” là liên từ. Ví dụ:
- 因为钱的问题没有解决，所以工程只能往后拖了。
- 由于他长期工作不认真，所以才出现了这个结果。
3. Phân loại giới từ
a.Giới từ chỉ thời gian
在，从，打(khẩu ngữ)，当，由，自从，于(văn ngôn)，自，临，至(văn ngôn)，赶，直到，到
b.Giới từ chỉ nơi chốn phương hướng
在，从，到，打(khẩu ngữ)，自，朝，向，往，冲，由
c.Giới từ chỉ đối tượng
给，替，为，对，冲，把，将，被，叫，让，连，代，由，归
e.Giới từ chỉ công cụ
用，拿，以
f.Giới từ chỉ phương thức
用，拿，以，通过，靠，依
g.Giới từ chỉ căn cứ
依，靠，依照，照，按，按照，据，根据，遵照，借，趁，承，凭，凭借，论，本着，管，以
h.Giới từ chỉ nguyên nhân mục đích
为，为了，因为，由于
i.Giới từ chỉ so sánh
- 比，跟，比较
- 除，除了
k.Giới từ chỉ hiệp đồng
和，同，跟，与，连，随
l.Giới từ chỉ cự li
离，距，距离
m.Giới từ chỉ sự trải qua
经，经过，通过，沿，顺
n.Giới từ chỉ sự liên can
关于，对于，至于，作为，就，对
Ngoài ra, các em nên tham khảo thêm bài viết Part 5 ngữ pháp Tiếng Trung cơ bản theo link bên dưới.
Ngữ pháp Tiếng Trung cơ bản Part 5
