Câu bị động trong Tiếng Trung
Chủ ngữ của phần lớn các câu trong tiếng Hán đều là chủ thể thực hiện động tác, nhưng cũng có khi về mặt ý nghĩa chủ ngữ lại là người hay vật chịu sự chi phối của động tác hành vi. Loại câu đó là câu bị động về ý nghĩa. Ví dụ:
- 入学通知书寄来了。 Giấy báo nhập học đã được gửi tới rồi.
- 飞机票还没买到。 Vé máy bay còn chưa mua được.
Chủ ngữ trong hai câu trên là 入学通知书 và 飞机票 về mặt ý nghĩa đều chịu sự chi phối của động tác 寄 và 买. Vậy hai câu trên là câu bị động về ý nghĩa.
Câu bị động dùng 被，叫，让
Cách diễn đạt loại câu bị động dùng 被 [bèi], 叫 [jiào]，让 [ràng] như sau:
CHỦ NGỮ + 被 / 叫 / 让 + TÁC NHÂN + ĐỘNG TỪ + THÀNH PHẦN KHÁC
Chủ ngữ trong loại câu này là người hay vật chịu sự chi phối của động tác, còn tác nhân thực hiện động tác lại là tân ngữ của giới từ 被，叫，让. Ví dụ:
- 新画报被同学借走了。 Hoạ báo mới học sinh đã mượn đi rồi.
- 录音机叫爸爸送上了。 Cát-xét bị ba tắt rồi.
- 词典让我忘在家里了。 Từ điển tôi quên ở nhà rồi.
Khi dùng loại câu này cần chú ý các điểm sau:
a. Động từ vị ngữ của loại câu này phải là động từ cập vật (động từ có tân ngữ), về ý nghĩa có thể chi phối được chủ ngữ.
b. Phía sau động từ nói chung thường có thành phần khác như 走了，上了，在家里了 trong ba câu ví dụ trên.
c. 被，叫，让 cùng với tác nhân theo sau tạo thành ngữ giới tân làm trạng ngữ.
d. 被 thường được dùng trong cả viết lẫn nói, còn 叫 hay 让 thường được dùng trong khẩu ngữ. Tân ngữ sau 被 có thể có mà cũng có thể không, còn sau 叫 hoặc 让 bắt buộc phải có tân ngữ, nếu không biết hoặc không thể nói ra thì dùng 人. Ví dụ:
- 那个工人被救活了。 Người công nhân ấy đã được cứu sống.
- 他的自行车叫人偷走了。 Xe đạp của anh ấy bị người ta lấy cắp rồi.
Nếu câu có động từ năng nguyện và phó từ phủ định, chúng sẽ được đặt trước 被，叫，让. Ví dụ:
- 妹妹的衣服没有让雨弄湿。 Áo của em gái không bị mưa ướt.
- 这个玩具现有不能叫孩子看见。 Đồ chơi này bây giờ chưa thể cho con nhìn thấy.
Trợ từ 给 [gěi] và 所 [suŏ] biểu thị bị động
Để biểu thị bị động, người ta có thể dùng trợ từ 给 và 所.
a. Trợ từ 给 có thể dùng trước động từ để biểu thị bị động. Nó có thể dùng trong câu bị động và cả câu chủ động. Ví dụ:
教室都让我们给打扫干净了。 Lớp học đều đã được chúng tôi quét sạch sẽ.
- 老虎给打死了。 Hổ đã bị đánh chết.
- 大家把新房都给布置好了。 Mọi người đã bày biện xong nhà mới.
b. Trợ từ 所 có thể dùng cùng với 为 hoặc 被 để biểu thị bị động. Loại câu này thường dùng trong văn viết. Ví dụ:
- 大家都为他的勇敢精神所感动。 Mọi người cảm động bởi tinh thần anh dũng của anh ấy.
- 这个科学结论早已被实践所证明。 Kết luận khoa học này đã được thực tiễn chứng minh từ lâu
Ngoài ra, các em nên tham khảo thêm bài viết về Part 3 Ngữ pháp Tiếng Trung cơ bản theo link bên dưới.
Ngữ pháp Tiếng Trung cơ bản Part 3
