Hiện nay theo sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước cùng với sự hội nhập của nền kinh tế thế giới khiến cho nhu cầu học ngoại ngữ ngày càng cao. Tiếng Hán (hay còn gọi là tiếng Trung Quốc, tiếng Hoa) là một trong 6 thứ tiếng đang được sử dụng phổ biến hiện nay trên thế giới (gồm: tiếng Anh, tiếng Trung Quốc, Tây Ban Nha, Hindu, tiếng Nga, tiếng Ả Rập). Đối với người Việt chúng ta, tiếng Hán cũng là một ngoại ngữ, do đó để có thể sử dụng được tiếng Hán không phải chuyện ngày một ngày hai, mà phải trải qua quá trình khổ luyện mới thành. Tuy nhiên tùy theo mục đích sử dụng tiếng Hán và điều kiện của mỗi người mà đưa ra phương pháp học tập thích hợp.
Tất cả các sinh viên nước ngoài đang học tập tại Trung Quốc trước khi vào học chuyên môn ít nhất đều có 1 năm học tiếng Hán. Tuy nhiên 1 năm học không phải là khoảng thời gian dài để có thể sử dụng thành thạo một ngôn ngữ mới như một người bản địa. Một năm học tiếng chỉ giúp chúng ta có thể sử dụng ngôn ngữ này để giao tiếp trong các tình huống hằng ngày, còn để có thể học được chuyên môn và hiểu được các vấn đề khác đòi hỏi chúng ta phải không ngừng học tập, rèn luyện và tích lũy thêm vốn từ cho bản thân mình. Tôi là một lưu học sinh Việt nam, đang học tập và sinh sống tại Bắc Kinh, Trung Quốc xin chia sẻ một số kinh nghiệm trong việc học tiếng Hán của mình.
Kinh nghiệm học Tiếng Hoa hiệu quả nhanh
Học Phát âm Tiếng Hoa
Các bạn có thể nhìn lại về chặng đường mà tất cả chúng ta đều đã trải qua khi học tiếng mẹ đẻ của mình, bắt đầu từ đánh vần chữ cái a, b, c,…, tập đọc, tập viết, tập làm văn, văn viết… Tiếng Hán cũng vậy, để có thể nói được một từ thì cũng bắt đầu từ việc đánh vần (hay phát âm) các nguyên âm và phụ âm cơ bản, tiếp đến là liên kết giữa các nguyên âm và phụ âm này với nhau, sau đó kết hợp với thanh điệu đọc ra thành từ. Sự khác nhau của các thanh điệu thể hiện nghĩa của từ khác nhau. Phát âm đóng vai trò quan trọng nhất trong việc học tiếng Hán bởi vì bạn có phát âm đúng, chuẩn thì bạn mới có thể nghe hiểu được từ băng, đài hay người khác nói và ngược lại bạn có phát âm đúng thì người khác mới có thể hiểu được ý bạn muốn nói là gì. Việc học phát âm tiếng Hán cũng tương tự như tiếng Việt thông qua giáo viên dạy, băng, hình và học theo người ta.
Học viết chữ Hán
Chữ Hán thuộc về văn tự hệ thống biểu ý. Hình thể của chữ có liên quan mật thiết với ý nghĩa của chữ. Cái được gọi là “tượng hình” chính là hình mà tượng trưng cho sự vật. Chữ Hán bắt nguồn từ văn tự hình vẽ, nhưng chữ tượng hình có sự khác biệt rõ ràng với văn tự hình vẽ, cách viết chữ tượng hình đơn giản hơn so với hình vẽ vật thể, thường thường chỉ là một hình dáng đơn giản về hình thể hoặc một bộ phận mang ý nghĩa đặc trưng được phù hiệu hóa. Để học và viết được chữ Hán thì người học cần nắm được cấu tạo của chữ Hán.
Cấu tạo của chữ Hán là phương thức tạo nên chữ Hán. Chữ Hán được thành lập theo 6 phương thức:
1, Chữ tượng hình: là chữ mô phỏng theo các sự vật mà họa nên. Vật có thể được vẽ ra một cách đơn giản nhất, rồi dần cải biến đi tựa như vật thật để khi người nhìn có thể nhận ra. Có thể vẽ cả vật hay một bộ phận, chính diện hay mặt bên.
VD: 口(kǒu)：Miệng. (Vẽ hình miệng người khi mở ra)
人(rén)：Người. (Vẽ hình người đứng dang hai chân)
2, Chữ chỉ sự: là chữ trông mà biết được, xét mà rõ ý.
VD: 上(shàng):Ở trên. (Nét ngang dài làm mức, nét ngang ngắn ở trên chỉ một vị trí ở phía trên, nét sổ chỉ sự vận chuyển từ dưới lên trên)
下(xià): Ở dưới. (Nét ngang dài làm mức, nét ngang nhỏ ở dưới chỉ một vị trí ở phía dưới, nét sổ chỉ sự vận chuyển từ trên xuống dưới)
3, Chữ hội ý: là chỉ kết hợp hai hoặc hơn hai chữ có ý nghĩa liên quan mà thành một ý nghĩa mới.
VD: 林(lín): Rừng. Hai chữ 木(mù) đặt cạnh nhau, ngụ ý nhiều cây hợp lại thành rừng.
明(míng): Sáng. Chữ 日(rì) – mặt trời và 月(yuè) – mặt trăng đều phát sáng, đặt cạnh nhau ngụ ý không tối, minh, sáng.
4, Chữ chuyển chú:là phép mượn một chữ đã có sẵn, dùng làm một chữ khác với âm và nghĩa chuyển biến nhưng cùng một ý.
VD: 少(shǎo) (Hán Việt đọc là Thiểu): Nhỏ, ít. Do chữ 少thiểu là ít chuyển chú đọc là thiếu. Hai âm thiểu, thiếu và hai nghĩa ít, nhỏ tuy đã chuyển biến nhưng vẫn cùng một ngụ ý.
5, Chữ giả tá: là phép mượn một chữ sẵn có, dùng làm một chữ khác với âm và nghĩa xa lạ, không có quan hệ duyên do suy diễn.
VD: 般若(bān ruò): Bát nhã. Trí huệ thông minh. Do chữ 般bān là xoay thuyền, về vàchữ 若(ruò) nhược là thuận theo; giả tá đọc là bát nhã.
6, Chữ hình thanh:là loại chữ do hai chữ hoặc do hai bộ phận, trong đó một chữ hoặc một bộ phận chỉ nghĩa (biểu ý) còn một chữ hoặc một bộ phận chỉ thanh (biểu âm) tạo thành. VD:
Phần lớn chữ Hán hiện đại là chữ hình thanh (chiếm 90%). Chữ hình thanh do hai hay hơn hai chữ đơn thể tạo thành, chữ đơn thể trong sự hợp thành đó gọi là “Thiên bàng”. Thiên bàng biểu thị ý nghĩa gọi là “hình bàng” hay còn gọi là “Bộ thủ” bởi các từ điển quy các chữ có chung hình bàng vào một bộ và lấy nó làm chữ cái đứng đầu của bộ đó. Nắm bắt được các bộ thủ sẽ giúp người học nhớ từ mới nhanh hơn, lâu hơn và dễ dàng trong việc tra từ điển. (Các bộ thủ của tiếng Hán được trình bày theo từng bài học trong môn Reading).
VD: Các từ: 地(dì）, 块（kuài）, 场(chǎng), 坐(zuò) đều có chung bộ thủ là 土(tǔ) – Bộ Thổ
* Quy tắc viết chữ Hán:
1) Ngang trước sổ sau: 十 à 一 十
2) Phẩy trước mác sau: 八 à 丿 八
3) Trên trước dưới sau: 三 à 一 二 三
4) Trái trước phải sau: 仁 à 亻 仁
5) Ngoài trước trong sau: 月 à 冂 月
6) Vào trước đóng sau: 回 à 冂 冋 回
7) Giữa trước, trái rồi phải: 小 à 亅 小
8) Bộ辶và Bộ 廴viết sau cùng: 还，这，建，挺
Viết đủ và đúng thứ tự các nét chữ là điều kiện tiên quyết để các bạn có thể viết được chữ Hán đẹp. Để viết và nhớ được chữ Hán, một việc rất quan trọng là nắm bắt các bộ thủ.
Tiếng Hán và kinh nghiệm học tiếng Hán
Tùy theo từng trường, tùy theo người dạy, khoảng thời gian truyền đạt và mục đích của người học muốn học mà có bộ giáo trình giảng dạy phù hợp với học viên. Tuy nhiên mỗi bộ giáo trình đều bao gồm các phần Nghe (Listening), Nói (Speaking), Đọc (Reading), Viết – tổng hợp chuyên sâu (Intensive). Các phần này đều có liên quan với nhau về mặt nội dung, từ mới, ngữ pháp và bài khóa. Vì thế chương trình giảng dạy sẽ được tiến hành đồng thời cả 4 kỹ năng nghe – nói – đọc – viết. Việc này giúp cho học viên nắm được nội dung bài học, hệ thống được bài học và có thể sử dụng những kiến thức vừa học được trong các tình huống giao tiếp. Vậy làm thế nào để chúng ta có thể tiếp thu và rèn luyện các kỹ năng này một cách tốt nhất.
Môn học Intensive: truyền tải cho người học từ cách phát âm, từ mới, ngữ pháp, vận dụng ngữ pháp vào các tình huống giao tiếp. Môn học này đóng vai trò then chốt cho các môn học khác: Reading, Listening, Speaking do đó nên bạn phải thường xuyên lên lớp nghe giảng. Việc nghiên cứu bài học mới trước khi lên lớp giúp bạn nhanh chóng hiểu bài và nắm được nội dung của bài học ngay tại lớp. Mỗi bài học đều bao gồm các phần: bài khóa, từ mới, ngữ pháp và bài tập. Bạn nên học từ mới đầu tiên (học theo kiểu phân tích ý nghĩa của từ và đặt từ vào hoàn cảnh để cho dễ nhớ), tiếp đến là ngữ pháp, sau đó là bài khóa và cuối cùng là làm các bài tập để vận dụng, cũng cố các kiến thức ngữ pháp vừa học. Sau khi hoàn thành các đề mục này thì bạn đọc lại bài khóa (càng nhiều lần càng tốt), đây là công việc rất quan trọng bởi tất cả các từ mới cũng như cấu trúc ngữ pháp của bài học đều nằm trong bài khóa cả. Đến khi nào gấp sách lại bạn có thể nói lại toàn bộ nội dung của bài khóa thì lúc đó mọi kiến thức về từ mới, ngữ pháp và tình huống vận dụng đã nằm gọn trong đầu bạn.
Bí quyết học tốt môn này là đọc bài khóa càng nhiều càng tốt, sau đó bạn gấp sách lại và mở phần ghi âm của bài khóa và từ mới trong bài học để nghe và ghi lại tất cả những gì bạn nghe được (Lưu ý: Không dừng lại ở bất kỳ chỗ nào không nghe được). Sau khi kết thúc phần nghe thì mở sách và đối chiếu với kết quả của bạn.
Môn học Reading: hướng dẫn bạn về cách viết chữ Hán, cách phân tích từ, ý nghĩa của từ đồng thời nó cũng truyền đạt các văn hóa, phong tục, tập quán của con người, đất nước Trung Hoa. Mặt khác nó cũng giúp người học rèn luyện kỹ năng đọc hiểu một câu, một đoạn văn ngắn hay một văn bản tiếng Trung.
Để học tốt môn này thì các bạn phải phân tích từ-chữ Hán. Theo như phần trên tôi đã trình bày, mỗi chữ Hán đều do hai phần hay hai bộ phận tạo nên đó là bộ phận biểu ý (biểu hiện ý nghĩa của từ) và bộ phân biểu âm (thể hiện cách đọc) do đó nên việc nắm được các bộ thủ là điều kiện tiên quyết trong quá trình học. Trong đọc hiểu câu, đoạn văn hay văn bản: thông thường mỗi đoạn văn người ta đều cho đưa ra một số câu hỏi kèm theo các câu trả lời, yêu cầu người học chọn đáp án thích hợp. Đối với phần này thì không nên tra-dịch từng từ trong câu mà bạn chỉ cần đọc cả câu hay cả đoạn rồi lược thảo ý chính của câu hay đoạn đó thì sẽ chọn được đáp án thích hợp.
Môn học Listening: Song hành với mỗi bài học ở mônIntensivecó các bài học nghe tương ứng. Môn này rèn luyện kỹ năng nghe cho bạn, giúp bạn nhớ được các từ mới của bài học từ môn Intensive. Môn học này có hai cuốn sách, trong đó 1 cuốn là bài tập nghe và 1 cuốn là hướng dẫn cũng như đáp án của các bài học. Đối với môn này thì các bạn tự giác luyện tập bằng cách mở băng nghe và chọn các đáp án cho các câu hỏi mà không dừng lại giữa chừng trong quá trình nghe. Sau khi kết thúc một bài tập bạn có thể đối chiếu lại kết quả với cuốn sách hướng dẫn, nếu chỗ nào chưa hiều thì tiến hành nghe lại.
Bên cạnh việc học từ giáo trình thì bạn cũng nên dành thời gian cho việc nghe hay xem các chương trình bằng tiếng Trung hàng ngày để rèn luyện kỹ năng nghe của mình đồng thời tích lũy thêm vốn từ vựng cho mình về nhiều lĩnh vực trong cuộc sống.
Môn học Speaking: chính là kết quả của bạn sau khi học các môn Intensive, Reading, Listening. Một điều quan trọng khi học môn này đó là bạn hãy cố gắng nói càng nhiều càng tốt, khi bạn nói có thể là nói sai mà cũng có thể là nói đúng; sai với đúng ở đây không quan trọng, quan trọng là bạn có thể sử dụng được những cái mình đã học, điều này giúp bạn nhớ được các từ đã sử dụng và cách phản ứng khi gặp tình huống tương tự. Một bí quyết học nói tiếng Trung tốt nhất đó là kết bạn với chính người bản xứ, chỉ khi giao tiếp với người ta bạn mới có thể thấy người ta nói không theo thứ tự ngữ pháp nào cả mà quan trọng là người nghe nhận được thông tin mà người ta muốn chuyển tải, đồng thời nó cũng giúp bạn suy nghĩ và phản ứng chính bằng ngoại ngữ mình đang học.
Các bạn hãy thử áp dụng các phương pháp trên trong 2-3 tháng sẽ biết ngay kết quả học tiếng Hán của mình. Chúc các bạn học tốt và thành công!
Ngoài ra, các bạn nên xem thêm bài viết về các quy tắc cơ bản khi Học viết chữ Hán theo link bên dưới.
9 quy tắc viết chữ Hán hiệu quả
